Dyrektorzy

Ksiądz Jan Klein Ksiądz Jan Klein

Z okazji jubileuszu 90-lecia Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy warto przypomnieć sylwetki byłych dyrektorów i niektórych długoletnich pracowników tej instytucji. Prezentację rozpocząć należy od dwóch nader zasłużonych dla muzeum postaci, których działalność odcisnęła piętno na rozwoju tej placówki.

Pierwszą z nich był bydgoszczanin Konrad Kothe (1882-1954), który odbył studia na dwóch uznanych uczelniach niemieckich: Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma w Berlinie i Fryderycjańskim Uniwersytecie w Halle. Studiował nauki przyrodnicze, ponadto zgłębiał wiedzę w dziedzinie prehistorii, historii i etnografii; zdobył tytuł doktora filozofii. Zatrzymał się na dłużej w Berlinie, znalazł zatrudnienie na tamtejszym uniwersytecie, a później w Królewskim Muzeum Zoologicznym. Następnie przeniósł się do rodzinnego miasta, gdzie otrzymał propozycję zaopiekowania się zbiorami Niemieckiego Towarzystwa Sztuki i Nauki (Deutsche Gesellschaft für Kunst und Wissenschaft zu Bromberg), którego także był członkiem.

1 stycznia 1914 roku został dyrektorem zbiorów tego towarzystwa (nazywanych „muzeum”), które nadal przechowywane i udostępniane były na chórze kościoła Klarysek, przekształconego wówczas w remizę straży pożarnej. W kolekcji tej dominowały obiekty archeologiczne, obok zabytków historycznych, numizmatów i militariów, w mniejszej ilości zbiorów afrykańskich i przyrodniczych. Warto dodać, że stowarzyszenie to, powstałe w 1902 roku, przejęło zbiory założonego w roku 1880 Bydgoskiego Towarzystwa Historycznego przemianowanego osiem lat później na Bydgoskie Towarzystwo Historyczne Obwodu Nadnoteckiego. Kothe zarówno w owym czasie, jak i później, w latach II wojny światowej (wspólnie z Kazimierzem Boruckim), prowadził badania archeologiczne w okolicach Bydgoszczy, m.in. w Czersku Polskim, Łęgnowie, Brdyujściu i Zamczysku. Przed powrotem Bydgoszczy do odrodzonej Rzeczpospolitej w maju 1919 roku wywieziono przeważającą część zbiorów do Berlina, gdzie zostały złożone w depozycie w Museum für Völkerkunde. Kothe po wyjeździe do Niemiec w 1922 roku osiadł w miejscowości Müncheberg położonej niedaleko Frankfurtu nad Odrą, gdzie pracował w muzeum i w latach 1933-1934 pełnił funkcję dyrektora. W Bydgoszczy pojawił się ponownie w roku 1940. 17 października tego roku został powołany na stanowisko dyrektora Muzeum, którą to funkcję pełnił do 21 stycznia 1945 roku, do czasu powtórnego wyjazdu do Niemiec. Dzięki jego determinacji związanej ze sprzeciwem wobec nacisków władz niemieckich nie doszło do sprzedaży i usunięcia dzieł malarzy polskich zgromadzonych w muzeum. Przyczynił się do powiększenia zbiorów, nabywając m.in. prace urodzonego w Bydgoszczy malarza i grafika Waltera Leistikowa oraz monety bite w mennicy bydgoskiej. W 1944 roku nastąpiła rewindykacja niewielkiej części zabytków Niemieckiego Towarzystwa Sztuki i Nauki wywiezionych do Berlina dwadzieścia pięć lat wcześniej. Konrad Kothe zmarł w Bremie w 1954 roku.

Kolejna znacząca postać to ksiądz Jan Klein (1885-1940), organizator i pierwszy dyrektor Muzeum Miejskiego w Bydgoszczy, powołanego do życia 5 sierpnia 1923 roku. Urodził się w okolicach Bydgoszczy, w Szwederowie (ob. dzielnica miasta), był synem Jana i Praksedy z d. Trawińskiej. Ten absolwent bydgoskich szkół – wydziałowej, gimnazjum humanistycznego i męskiego gimnazjum klasycznego, w latach 1906-1909 kształcił się w Seminarium Duchownym w Poznaniu (święcenia kapłańskie otrzymał w 1910 roku). Lata 1909-1919 spędził pracując w kilku parafiach – Kamieńcu, Strzelnie, Chomiąży Szlacheckiej, Krostkowie i Solcu Kujawskim (w ostatniej miejscowości już jako proboszcz). Rok 1920 zapoczątkował kilkuletnią przerwę w pracy duszpasterskiej księdza Kleina. W Solcu Kujawskim przez ponad rok pełnił funkcję burmistrza tego miasta. W kwietniu 1921 roku przeniósł się do Bydgoszczy, gdzie pracował jako bibliotekarz miejski (archiwariusz). Podjął pracę w Bibliotece Miejskiej jako kustosz, zastępując jednocześnie dyrektora dr. Witolda Bełzę. To on razem z dr. Stanisławem Łabendzińskim, profesorem Akademii Rolniczej, zwrócił uwagę na pozostałości zbiorów Niemieckiego Towarzystwa Sztuki i Nauki; 2 maja 1922 roku został opiekunem tych zabytków, które rok później weszły w skład zbiorów nowopowstałego muzeum. Ksiądz Klein należał do grona inicjatorów utworzenia placówki muzealnej w mieście nad Brdą. Od 1 lipca 1923 roku zajęty był pracą związaną z organizowaniem Muzeum Miejskiego, którego został dyrektorem; dał się poznać jako nader sprawny organizator, przyczynił się także do uporządkowania i powiększenia zbiorów. Po niespełna dwóch latach rozstał się z muzeum, powracając do pracy duszpasterskiej, osiadł w parafii w Cieszewie k. Miłosławia, a później w Chomętowie. Jesienią 1939 roku został aresztowany przez Niemców, w roku 1940 wywieziony do obozu koncentracyjnego w Sztutowie, zaś później do Oranienburga-Sachsenhausen, gdzie wkrótce zmarł.

Działy:

Kino Orzeł - logo200p

Jesteś tutaj: Start